Gebruiksaanwijzing...

                                    Werken met een auditieve beperking in de zorg

Ik werk nu al een aantal jaren in de zorg. Ik heb heel lang in de ouderenzorg gewerkt, waar ik het altijd prima naar mijn zin heb gehad. Het leuke is, dat veel ouderen nooit in de gaten hebben gehad, dat ik vrij zwaar slechthorend ben. Het is wel grappig, dat als ze er ineens in een keer achter komen, dat ze zeggen, ben jij slechthorend?! Nooit wat van gemerkt.

Als ze het weten, nemen ze het gewoon zoals het is. Ze zijn natuurlijk wel gewend dat ze wat harder moeten praten en zelf horen ze ook niet altijd even goed. Of ze horen juist weer wel heel veel, haha.

Momenteel werk ik in de gehandicaptenzorg. Mensen met allerlei beperkingen, verstandelijke beperkingen, lichamelijke beperkingen, w.o. ook visuele en auditieve beperkingen. Maar ik heb ervaren: werken met mensen met een beperking is wel heel anders, dan samenwerken met een collega die een beperking heeft. De ene collega is ook de ander niet natuurlijk en de een gaat er makkelijker mee om dan de ander.

Het leuke is, dat de clienten er eigenlijk helemaal niet mee zitten dat ik een beperking heb.

Soms denk ik wel eens, goh, misschien moet ik een gebruiksaanwijzing schrijven die compleet op mij van toepassing is; maar wat zet je er eigenlijk in?
Mijn gehoorverlies? Die medische termen zeggen de meeste mensen eigenlijk niks! En mij ook niet, want volgens mijn audiogram, zou wat ik nu doe, niet mogelijk zijn. Nou ik doe het toch maar mooi wel!

Het meest verhelderend is als ik vertel dat ik maar dertig procent hoor van wat een goed horend mens hoort. En dan gaan we er voor het gemak maar even vanuit dat ik dan geen apparaten draag.
Als ik gehoorapparaten in heb, hoor ik wel een stuk meer, maar dat blijven en zijn hulpmiddelen. Ik krijg er nooit mijn volledige gehoor mee terug, dat is wel iets wat je je als horend persoon niet altijd kunt realiseren.

Een op een gesprekken zijn op zich geen probleem, zeker niet als het in een rustige ruimte is. Ik maak gebruik van spraakafzien, dus het is fijn als het mondbeeld goed te zien is. Geen kauwgom in de mond of zo… En wat te denken van snorren; heel mooi hoor maar voor mij een gruwel, want ik kan het mondbeeld niet zien. Daardoor mis ik meer dan de helft van wat iemand mij nou aan het vertellen is. Dat is wel jammer. Of een sjaal voor de mond, als het koud is, wel lekker om je warm te houden, maar voor mij een dubbele puzzel.

Tja...  Spraakafzien is ook niet makkelijk. Je ziet maar zo'n veertig procent af, van wat de spreker verteld. De rest moet ik in elkaar puzzelen; ik hoor wat woorden, ik zie wat woorden en uit de context kan ik dan opmaken wat er wordt gezegd. Ja, dat is een enorme puzzel dus! En dat doe ik de hele dag door. Vermoeiend.

En hoe meer mensen er zijn, hoe lastiger het wordt. Dan schieten mijn ogen van de een naar de ander, maar ben ik soms net een fractie van een seconde te laat. En heb ik de clou gemist. Zit iedereen te lachen en ik begrijp niet wat er te lachen valt. Als je vraagt om herhaling, dan zie je iedereen weer naar je kijken. Of is de grap lang zo leuk niet meer.
Vroeger lachte ik mee. Tegenwoordig lach ik alleen maar, als ik begrijp waar het over gaat.

Soms werkt het lachen van de anderen aanstekelijk, dan merk ik aan mezelf, dat ik lach als een boerin met kiespijn. Om herhaling vragen? Dat doe ik (nog) niet zo vaak.

Op mijn werk was er ook veel lawaai, wat natuurlijk wel eens lastig is, als ik de collega niet versta of dat die tien keer moet herhalen wat er wordt gezegd en ik het nog niet versta.  Ook is communicatie op een afstand lastig, je kunt niet even naar mij roepen om iets te halen of iets te doen.

Ik weet van mezelf dat ik aardig veel kan meekrijgen, maar ik weet ook van mezelf, dat ik regelmatig de plank mis sla, of gewoon geen energie meer heb, om me volledig in te spannen. Dan denk ik, laat maar. Communiceren is heel leuk, maar zo vermoeiend. Het is eigenlijk iets wat je als vanzelfsprekend beschouwd, als je beide oren werken, volgens mij. Je hoeft er niet bij na te denken, je hoort wat en je reageert. En als je met wat anders bezig bent, kun je nog horen wat er wordt gezegd en kun je op die manier ook deelnemen aan het gesprek. Of vang je zo en passant even op, wat er wordt afgesproken. Je weet vaak wat er speelt.
Ik weet dat niet altijd. Ik ben wel gevoelig voor de sfeer, maar de sfeer vertelt niet welke afspraken er zijn gemaakt. Of waar ze over zitten te kletsen aan de tafel, waar ook nog eens een keer honderden bijgeluiden aan te horen zijn. En dan blijk dat ik iets heb gemist, omdat ik met andere dingen bezig ben geweest, of dat ik gewoon niet heb geluisterd, omdat ik niet in de gaten heb gehad, dat het wel eens belangrijk kon zijn.
En dan wordt er aan mij gevraagd, 'heb je dat niet meegekregen'? Nou nee dus, anders vroeg ik dat toch niet?

Of ik vraag om herhaling, omdat ik wel een deel van de zin versta, maar niet alles. Dan wordt er soms lacherig gereageerd; geïrriteerd, narrig. Ja, sorry maar ik kan er nou eenmaal niks aan doen dat ik het niet goed versta! Daar zou ik me niet eens voor hoeven verontschuldigen.

Dat soort reacties en vooral als men gaat zitten lachen en ik maar niet begrijp wat er nou zo grappig is, maakt dat ik mij ga terugtrekken en niet meer deel wil nemen aan de conversatie. Zo sluit ik mezelf buiten. Ik heb er overigens begrip voor, dat het vervelend is, om telkens te moeten herhalen voor iemand die het niet goed kan volgen, dat is ook vermoeiend en dat roept ook irritatie op. Maar besef dan wel, dat het voor degene die het niet goed kan volgen, nog vermoeiender en zwaarder is, want die heeft in het geheel geen besef van wat er nou eigenlijk om zich heen afspeelt.

Een op een communicatie in een rustige omgeving, levert voor mij geen problemen op.
Een groepsgesprek waarin iedereen om de beurt praat en iedereen rond mij heen zit, zodat ik het mondbeeld kan zien, levert ook geen tot weinig problemen op. Als er maar geen ruis is.
Als er belangrijke dingen zijn, dan is het goed om te controleren of ik het wel heb gevolgd. Check het voor de zekerheid, je kunt het beter te vaak zeggen, dan niet. Vraag aan mij gewoon om herhaling, van wat er is gezegd. Ik weet dat ik soms (en velen met mij) zeg dat ik het heb gevolgd, maar dat ik uiteindelijk de strekking toch heb gemist, waardoor ik een blunder bega.

Een gebruiksaanwijzing is niet makkelijk te schrijven; onderstaand geldt voor mij persoonlijk.

Lach mij niet uit, als ik na tien keer vragen nog steeds niet goed begrijp wat je zegt. Er kan een woord in zitten, dat ik niet kan thuisbrengen, of ik kan me wat minder goed concentreren.

Gebruik pen/papier of ondersteunende gebaren op wat voor manier dan ook.  Tegenwoordig is er op de telefoon ook vaak een soort van notitieblok. Kan je gewoon even opschrijven wat je wilde zeggen.

Zeg nooit “laat maar”, dat is het vervelendste wat de ander tegen mij kan zeggen. Het voelt voor mij dan, alsof die ander bepaalt, wat belangrijk is voor mij om mee te krijgen.

Verdiep je in de beperking, verdiep je in de persoon en hoe ik functioneer. Ik kan dat heel goed uitleggen, maar het is wel belangrijk dat je er voor open staat.

Wat ik zelf kan doen: niet geïrriteerd reageren, als men even niet in de gaten heeft, dat voor mij het moeilijk is om iets te volgen.

Niet boos worden, omdat ze geen rekening houden met mij, ze hebben het soms zelf niet in gaten.
Blijven vragen om herhaling, als ik iets niet heb begrepen.
Vraag om bevestiging, of het klopt wat ik heb gehoord. Niet bang zijn voor de reacties van anderen, want liever te vaak vragen, dan een fout begaan.
Blijf uitleggen wat het voor mij betekent om met deze handicap te leven en wat er voor obstakels er af en toe op de weg liggen.

Als het moeilijk blijft om te communiceren, pak er pen en papier bij en laat de ander opschrijven, wat ik niet hoor/begrijp.

Als ik zo naar bovenstaande punten kijk, die ik heb genoemd, wat ik zelf kan doen, realiseer ik me, dat ik nog best veel te leren heb. Ik laat het er ook regelmatig bij zitten. Ik wil niet lastig zijn. Maar ben ik dat, als ik vraag om verduidelijking? Ben ik dat als ik graag een gesprek wil mee volgen? Als ik vraag aan de mensen om rekening met mij te houden? Volgens mij niet… Maar het voelt vaak WEL zo!

En dat wil NIET zeggen dat ik geen begrip heb voor een horend persoon. Het kost tijd en geduld, maar samen komen we er altijd wel uit.
En ja, er zijn nou eenmaal veel meer horende mensen, dan slechthorende mensen. Dat is een feit.
Ik weet echter niet (meer) wat het is om goed horend te zijn, een horende weet niet wat het is om slecht te horen. Ik kan het ook niet uitleggen wat ik hoor, want er is geen vergelijkingsmateriaal.